Molens

Hoewel molens in meerdere landen voorkomen, hebben zich in Nederland de meeste variaties ontwikkeld en is de grootste perfectie in de constructie bereikt.

Tot de uitvinding van de stoommachine waren molens de belangrijkste energievoorzieners. In de 19e eeuw telde Nederland nog ruim 10.000 molens.
Maar blikseminslag gevolgd door brand, zware storm en oorlogshandelingen hebben flink onder de molens huisgehouden en van geld en animo voor herbouw was nauwelijks sprake. Molens zijn zonder meer de meest kwetsbare categorie van het Nederlandse monumentenbezit. Het behoort dan ook een belangrijke taak te zijn van de overheid en het Nederlandse volk, dat dat minimum van circa 1000 overgebleven molens een absoluut minimum blijft. Velen begrepen dit inmiddels en verenigden zich tot dat doel in landelijke, provinciale en lokale molenverenigingen. Tegenwoordig staan er, 1035 windmolens.

Voor U lezer, mogen deze pagina een leerzame kennismaking zijn met ons "nationale handelsmerk" en vanzelfsprekend hopen wij dat U hierdoor de molen voortaan gaat "zien" en bewonderen als monument van vernuft en vakmanschap.

De naamloze ronde stenen grondzeiler aan de Molenweg aan de noordzijde van het dorp dateert uit 1722. Deze korenmolen met drie zolders staat op een 0,5 m hoge molenberg en is nooit bewoond geweest. Boven de oostelijke deur is een grijze hardstenen gevelsteen in de vorm van een vlakke rechthoekige gietijzeren baardplaat met halfronden bekroning aangebracht. De in wit geschreven tekst kan als volgt worden weergegeven: 'Het stadsbestuur en het volk van Vlissingen (D'heer Geleyn Hurgronie, D'heer Nicolaas van Hoorn, regerende burgemeesters, D'heer Jacob Winckelman en D'heer Pieter Carel van de Putte) hebben deze molen doen oprichten en bouwen in het jaar onzes Heren 1722'.

De bemoeienis van Vlissingen is verklaarbaar uit het feit dat de heerlijkheid Zoutelande sinds 1617 in handen is van deze stad. Het bouwjaar 1722 is tevens ingehakt in een steen naast de deur aan de binnenzijde van de molen. De voorganger was een in 1721 omgewaaide standaardmolen, waarna de stadsregering van Vlissingen in 1722 opdracht gaf de huidige molen te bouwen.

Tot voor kort maalden vanaf 1801 vier generaties Joh. Adriaanse op deze korenmolen. J.S. Adriaanse en zijn broer Joh. Adriaanse maalden tot december 1970 op windkracht. De maalinrichting omvatte oorspronkelijk een koppel 16er kunst- en blauwe stenen, waarvan het laatste koppel in 1968 is vervangen door een koppel 17er maalstenen uit Westkapelle. Op de begane grond stonden naast een buil en mengmachine ook een 30 PK elektromotor voor aandrijving van de machines.

In 1896 werd de als stutvang uitgevoerde blokvang vernieuwd en tevens werd een nieuwe houten roede door de uit 1866 daterende ijzeren bovenas gestoken. Twee jaar later werd een nieuwe met dakleer beklede kap met windvaantje in de kleuren van de Nederlandse vlag geplaatst.

In 1907 werden een nieuwe houten roede en een jaar later een nieuw bovenwiel in rekening gebracht.

In de Tweede Wereldoorlog raakte de molen geheel in verval, waarna in 1955 herstellingen werden uitgevoerd. De ijzeren Pot roeden, houten staart en schoren zijn afkomstig van de uit 1802 daterende stenen poldermolen te Hoogvliet.

De naburige maalderij met een hamermolen met 25 PK elektromotor, twee mengmachines en een silo van 12 ton werd in 1965 geplaatst.

Bijzonder is dat de molen zowel een kruilier als kruirad heeft om de ijzeren rollen onder de molenkap soepel over een ijzeren vloer in beweging te zetten.

Het Oud-Hollands opgeknapte wielenkruis heeft een vlucht van 21,66 m en wordt regelmatig in bedrijf gesteld.

Na de restauratie van 1983/85 resteren twee koppels maalstenen, een hijs inrichting en hulpmotor.

Sinds de gemeentelijke herindeling op 1 januari 1998 is de molen eigendom van de gemeente Veere.

Naam: Zoutelande (naamloos)
Adres: Molenweg 27
Plaats: 4374 BE Zoutelande
Type: ronde stenen grondzeiler
Functie: korenmolen
Inrichting: 2 koppel maalstenen
Bouwjaar: 1722
Eigenaar: Gemeente Veere